پژوهشگر پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی، با اشاره به داستان سیاوش شاهنامه فردوسی، به تحلیل محتوای هویت ایرانی پرداخت.

     به گزارش خبرنگار ستاد پژوهشی پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی ، زهرا بستان، کارشناس ارشد جامعه شناسی و پژوهشگر گروه علوم اجتماعی پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی در مقاله ای با عنوان " تحلیل محتوای هویت ایرانی در داستان سیاوش شاهنامه فردوسی " هويت ايراني را به معناي دلبستگي عاطفي و تعهد نسبت به ميراث فرهنگي، ميراث سياسي و تبار مشترك ايراني  نام برد.

     وی در آغاز این مقاله با اشاره به اینکه  شاهنامه فردوسي شناسنامه ملي جامعه ايراني و دربردارنده بخش عمده اي از اسطوره ها، حماسه ها و تاريخ جامعه ايران که  همواره انتقال دهنده بخش عمده اي از عناصر هويت جامعه ايراني تا به امروز بوده است خاطر نشان می کند  اين نوشتار، معناي هويت ايراني را بااستفاده از روش تحليل محتوا در داستان سياوش از شاهنامة فردوسي جستجو كرده و به اين نتيجه دست يافته است كه هويت ايراني در مقابل انيراني بازشناسي مي شود.

ابعادی  که به عنوان اساس شکل‌بندی جامعه پیشامدرن در مقاله فوق معرفی شده اند شامل سه بعد میراث فرهنگی، میراث سیاسی و تبار مشترک  است  که میراث فرهنگی شامل  میراث معنوی (دین) آداب و رسوم، باورها، خلقیات، زبان و سرگذشت مشترک  و  میراث سیاسی شامل شاه، قوای حکومتی، مناصب حکومتی، آیین کشوری و لشکری، نماد کشور (درفش)، سرزمین و مردم و تبار مشترک شامل قومیت و نژاد می شوند.

در بخش روش تحلیل متن، در میابیم که هویت ایرانی در شاهنامه به روش اسنادی مورد بررسی قرارگرفته است؛ واحدهای پژوهش هویت ایرانی در این نوشتار، شامل واحد نمونه‌گیری، واحد ثبت و واحد زمینه است. واحد نمونه‌گیری، داستان سیاوش در شاهنامة فردوسی است؛ شاهنامه مورد استناد در این نوشتار، نسخه‌ای از شاهنامه است که توسط جلال خالقی مطلق (۱۳۸۶) در هفت دفتر گردآوری شده است.

از مجموع آنچه در بررسی مؤلفه‌های هویت ایرانی و انیرانی در داستان سیاوش به‌دست آمده چنین می‌توان گفت که فردوسی برای تشخص بخشیدن به هویت ایرانی، آنرا در تقابل با انیرانیان قرار داده است. او با تأکید بر بعد سیاسی، بنیان هویت ایرانی را در قالب اندیشه سیاسی خود مطرح می‌کند. در ایده سیاسی فردوسی وظیفه پاسداری از سرزمین ایران در برابر هجوم بیگانگان و نگاهبانی از آزادی و استقلال سرزمین و مردم ایران، با وجود نهاد سیاسی جامعه محقق می‌شود.

از مطالعه ویژگیهای سیاوش نویسنده نتیجه می گیرد که: هدف فردوسی از پرداختن به شاهزاده‌ای با ویژگی‌های سیاوش كه همواره بر راه خرد و داد عمل مي‌كند در مقابل شاهان کژکرداری چون کاوس و افراسیاب (شاه توران)، چیزی جز ارائة نوع عالی یا نمونة آرمانی شهریاری نبوده است؛ سیاوش در اين داستان مظهر شاه آرمانی است که هر چند به پادشاهی نمی‌رسد اما برخوردار از فرّه، خرد و دادگری است و نه تنها با ایرانی به عدالت رفتار می‌کند بلکه دشمن نيز در صحنة نبرد از عدالت او بهره‌مند می‌شود.

 اما نکته جالب این مقاله در نتیجه گیری  برای امروز ما ایرانیان این است که شاید بتوان گفت شاهنامه همچنان کارکردهای اجتماعی و سیاسی خود را حفظ كرده است. علاوه بر آن، نقش کلیدی اسطوره و حماسه در تکوین هویت ملی در دنیای مدرن امروز سبب شده تا بر اهمیت شاهنامه و مطالعه درخصوص آن به منظور تقویت ارکان هویت ملی امروز ایران تأکید شود.

 یادآور می شود مقاله فوق بر مبناي نتايج پايان نامه تحصيلي دوره كارشناسي ارشد پژوهش علوم اجتماعي زهرا بستان با عنوان« تحليل گفتمان انتقادي هويت ايراني در داستان سياوش شاهنامة فردوسی »در دانشگاه فردوسي مشهد تنظيم شده است؛ علي يوسفي استاد راهنما؛ سيدمحمدرضا هاشمي و غلامرضا صديق اورعي اساتيد مشاور بوده اند و در شماره 49 فصلنامه علمی – پژوهشی مطالعات ملی به چاپ رسیده است.

انتهای خبر