حمیده خاکسارآستانه، عضو هیات علمی گروه اقتصاد گردشگری پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی و کارشناس ارشد اقتصاد از دانشگاه سیستان و بلوچستان  است. وی مجری سه طرح در حوزه گردشگری با عناوین «ارزیابی شاخص های نیروی انسانی در بخش های مختلف مرتبط با صنعت گردشگری(1391)»، «بررسی نقش نهاد مالی وقف در ساماندهی و توسعه گردشگری و زیارت در شهر مشهد(1393)» و «ارائه مدل بکارگیری نهاد مالی وقف در صنعت گردشگری شهر مشهد(1393)» می باشد و در طرح های «منبع شناسی در حوزه اقتصاد گردشگری(1387)»، «بررسی روش های موثر تبلیغاتی برای ورود گردشگر به نقاط دیدنی استان خراسان رضوی(1389)»، «شناسایی و اولویت بندی مهمترین کارکردهای گردشگری شهر مشهد از دید گردشگران(1389)»، «طرح توسعه کمی و کیفی زیارت در شهر مشهد(1391)»، «طرح مطالعات سند راهبردي و تدوين برنامه 5 ساله عرصه اقتصاد زائر و زيارت(1391)»، «بررسی آثار سرمایه گذاری در صنعت گردشگری و متغیرهای اقتصادی(1393)»، «بررسي عوامل موثر بر سرمايه گذاري بخش خصوصي در جاذبه هاي تفريحي (استخرها و پارکهاي آبي) شهر مشهد(1393)» و «ارائه راهبردهای تسهیل سرمایه گذاری با هدف توسعه گردشگری شهر شیراز(در حال انجام)» همکاری داشته است. در یادداشت پیش رو وی با استفاده از تجربیات طرح وقف به بررسی نقش نهاد مالی وقف در ساماندهی و توسعه گردشگری شهر مشهد می پردازد.

حجم گسترده موقوفات در کشور می­تواند بسیاری از اجزای ساختار اقتصادی جامعه را به طور مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر قرار دهد، با اینحال بسیار کمتر از توان مورد انتظار این مجموعه­ در بهبود و رونق اقتصادی استفاده شده ­است. بدین منظور مطالعه­ ای با هدف افزایش کارایی موقوفات در شهر مشهد انجام و به بررسی چگونگی استفاده از این منابع و پتانسیلها در خدمات­ رسانی به گردشگران و زائران پرداخته­ شده­­ است. در این مطالعه از نظرات کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، اداره کل اوقاف و امور خیریه و آستان قدس رضوی استفاده و با بکارگیری مدل منطق فازي در فرآيندتحليل سلسله مراتبي(FAHP) تجزیه­ و تحلیل و اولویت­بندی شده ­است.

در یک جمعبندی نتایج مطالعه نشان داد، در بین حوزه­ های مختلف خدمات­ سانی به گردشگران و زائران در مشهد، می­بایستی از پتانسیل­ها و منابع وقف جهت رفع موانع به ترتیب اولویت در حوزه­ های اسکان زائر، خدمات فرهنگی- مذهبی، حمل و نقل برون­ شهری، خدمات شهری و حمل و نقل درون­ شهری بهره جست. در حوزه اسکان زائران می­بایستی ساخت و احداث اقامتگاه­های ارزان­قیمت، توسعه و تجهیز حسینیه­ها و نیز توسعه و تجهیز تاسیسات و مراکز بین­راهی در مسیرهای ورودی و خروجی از شهر مشهد را در اولویت قرار داد. در حوزه خدمات فرهنگی– مذهبی، برگزاری تورهای گردشگری شهر مشهد برای اقشار آسیب­ پذیر و کم­ درآمد، برگزاری مراسم دینی و مذهبی در ایام خاص برای زائران، ارائه آموزش­های دینی و مذهبی، ایجاد مراکز علمی و فرهنگی خاص مطالعات در حوزه گردشگری و نیز تامین مالی پروژه­های تحقیقاتی گردشگری از منابع وقفی را در تصمیمات مدیریتی مدنظر قرار داد. در حوزه حمل­ونقل برون شهری به ترتیب اولویت استفاده از وقف در توسعه و تجهیز ناوگان حمل­ و نقل جاده­ای، توسعه و تجهیز حمل­ و نقل ریلی، ساخت و احداث بزرگراه و راه در مسیرهای منتج به شهر مشهد، توسعه و تجهیز حمل­ونقل هوایی مشهد و ساخت و تجهیز ترمینالها و پایانه ­ها در شهر مشهد توصیه می ­شود. درحوزه خدمات­ شهری تامین­ مالی پروژه ­های گردشگری شهرمشهد، تامین ­مالی پروژه ­های زیباسازی شهرمشهد، تامین­ مالی روشنایی معابر، تامین ­مالی پروژه­ های فضای سبز و تامین مالی مدیریت پسماند در شهر مشهد با هدف خدمات­ رسانی مناسب به زائران و گردشگران با کمک نهاد مالی وقف درنظر گرفته شده ­است. درحوزه حمل­ و نقل درون ­شهری نیز مواردی همچون توسعه و تجهیز خدمات تاکسیرانی، توسعه و تجهیز خدمات اتوبوسرانی، احداث پارکینگ در نقاط مختلف شهر و گسترش و ارتقای شبکه معابر در اولویت استفاده از منابع وقفی می­باشند.

البته به منظور استفاده از منابع­ وقفی در خدمات­ رسانی به زائران و گردشگران شهر مشهد نیاز به تغییر در برخی ساختارها و روشها در مدیریت اوقاف می­ باشد. به عنوان اولین مسئله می­توان به عدم همسویی وقف با نیازهای روز جامعه اشاره داشت. درواقع در کنار تشویق به وقف می­بایستی جهت وقف را باتوجه به نیازهای روز جامعه مشخص کرد تا از موقوفات تکراری جلوگیری شود. بدیهی ­است­ که اگر وقف برای امور عمرانی، صنعتی، کشاورزی و سرمایه ­گذاری در فعالیت­های تولیدی به­ کارگرفته­ شود، نسل جدید به وقف روی خواهد آورد و موقوفات تازه­ ای شکل می­گیرند. استفاده از وقف در خدمات­ رسانی به گردشگران از همین مقوله است. فقدان یک نظام صحیح و منسجم و هدایت­ یافته اطلاع ­رسانی و تبلیغات برنامه­ریزی شده برای تشویق و ترغیب انسان­های مستعد و علاقه ­مند به وارد شدن در مسیر واقعی وقف و عدم اطلاع کافی واقفان و نیک­ اندیشان از مواردنیاز جامعه، به منظور تخصیص­ دادن ثروت خویش به موارد مزبور جهت جلوگیری از انجام کارهای تکراری و توزیع و تقسیم صحیح و متعادل اوقاف و درآمدهای آن، از دیگر مسائل نهاد وقف در حیطه مدیریت است. نقدینگی و نبود منابع مالی کافی جهت توسعه و بهره ­برداری از موقوفات نیز حائز اهمیت است. گرچه دارایی­های وقفی و اموال موقوفه ثروتی بالقوه هستند، اما برای به جریان انداختن این سرمایه ­ها نیاز به صرف هزینه ­های ثابت اولیه است. موقوفات بسیاری وجود دارد که توسعه نیافته ­اند، این امر باعث شده از توان بالقوه بخش وقف برای بهبود رفاه جامعه به صورت کارا استفاده نشود. یکی از دلایل این امر را می­توان به نبود منابع مالی کافی در اختیار سازمان اوقاف و امورخیریه نسبت داد. در خصوص سرمایه­ گذاری و توسعه موقوفات باید رویکرد سازمان، بیشینه­ سازی درآمدهای موقوفات باشد. در این دیدگاه هر موقوفه باید مانند یک بنگاه اقتصادی سودآور باشد که سود حاصل از فعالیت، برای نیات واقف صرف می­ شود. رسیدن به چنین موقعیتی مستلزم استفاده از مدیریت نوین اقتصادی و توان تخصصی موسسات مالی است. استفاده از روش­های تامین منابع مالی نوین در توسعه موقوفات راهی متناسب با تحول اوضاع زمان و مکان برای استفاده از ظرفیت­ های بالای وقف در توسعه بخش­های مختلف اقتصادی است.

انتهای خبر