این نشست که در آخرین روز شهریورماه 96 برگزار شده، به کوشش سایت بردار گزارش شده است. در زیر این گزارش به همراه لینک صفحه سایت بردار آورده می شود.

به گزارش پژوهشکده گردشگری، انتشار کتاب «زوال پدرسالاری؛ فروپاشی خانواده یا ظهور خانوادۀ مدنی» اثر دکتر محمدامین قانعی‌راد، واکنش‌های بسیاری در پی داشته است. یکی از واکنش‌های متفاوت در این باره از طرف دکتر حامد بخشی در نشست نقد و بررسی کتاب، از سلسله نشست‌های «جمعه‌های پردیس کتاب» صورت گرفت.

🔸مسائل خانواده نشانۀ تغییر در ساختار خانواده است

حامد بخشی در این نشست یکی از نقاط قوت کتاب را «شنیده شدن صدای جامعه‌شناسی در موضوع خانواده» دانست. بخشی با بیان اینکه «پارادایم غالب در پرداختن به مسائل خانواده، روان‌شناسی است»، توضیح داد: «این کتاب نشان می‌دهد که جامعه شناسی در موضوع خانواده حرفی برای گفتن دارد و اتفاقا نگاه جامعه شناسانه باید مقدم بر نگاه روان شناسی باشد».

از نظر بخشی، غالب بودن پارادایم روان شناسی در پرداختن به موضوع خانواده سبب فقدان اثربخشی سیاست‌گذاری‌ها و نیز گاهی اثرات معکوس یا کژکارکردی شدن خانواده، شده است.

حامد بخشی در توضیح این مدعا اظهار داشت: «کتاب زوال #پدرسالاری نشان می‌دهد مثلا مباحثی مثل مردسالاری یا طلاق، بر اثر تغییراتی در بُعد روان شناختی زنان و مردان ایجاد نشده‌اند؛ مثلا افزایش خودخواهی یا کم‌رنگ شدن اعتقادات دینی. بلکه این مسائل از تفاوت‌های ساختاری خانوادۀ جدید و خانوادۀ قدیم ناشی می‌شود. به عنوان مثال آقای دکتر توضیح داده‌اند که دموکراتیک شدن خانواده در عصر کنونی که ناشی از تغییر ساختارهای اجتماعی است، ناخودآگاه نرخی از طلاق را با خود به همراه دارد. این نرخ هم لزوما پدیده‌ای منفی نیست. چراکه باید دید چه میزان از نرخ طلاق، آسیب‌زاست و مسئله‌ای بحران‌زا تلقی می‌شود. این نرخ، ناشی از طبیعت دموکراتیک شدن ساختار خانواده و در نتیجه آزادی بیشتر افراد است».

🔸مداخلۀ #حاکمیت در امور خانواده، از نوع ایدئولوژیک است

بخشی همچنین «نقد مداخلۀ دولت در امور خانواده» را محوری اساسی در سراسر کتاب دانست. به زعم وی «نهاد خانواده مربوط به عرصۀ زیست‌جهان است که عرصۀ زندگی روزمره‌ای است که انسان‌ها با تفسیر خود، آنچه که به عنوان امر اجتماعی می‌گیرند را می‌سازند. مداخلۀ نهاد سیاست یا نهاد اقتصاد در زیست‌جهان منجر به دفرمه شدن امر خانوادگی و آسیب‌هایی می‌شود که به جای اصلاح، پیامدهای ناگواری دارد».

بخشی اظهار داشت: «این گفته‌ها، به این معنا نیست که ما مخالف هر گونه مداخلۀ نهادهای سیاست یا نهادهای اقتصاد باشیم. در تمام جوامع نهادهای سیاست یا حاکمیت‌ها قواعد و قوانینی را برای خانواده جهت مراقبت و کنترل دارند. چراکه خانواده در هر حال بُعدی از مسائل اقتصادی را دارد. مسئله در اینجا نحوه و رویکرد مداخله است». وی ننوشتۀ این کتاب را «رویکرد حاکمیت ما در مداخلۀ در موضوع خانواده» دانست و توضیح داد: «این رویکرد از یک منظر عرفی برخاسته نشده است» و این خاستگاه را «ایدئولوژیک» دانست که «این ایدئولوژی، با عرف اجتماعی جامعه و خانواده ارتباطی برقرار نکرده و چندان در فضای خانوادگی و اجتماعی پذیرفته نیست». وقتی این ایدئولوژی بیگانه می‌خواهد سیاست‌گذاری و اِعمال مداخله و مراقبت کند، موجب بیگانه شدن خانواده از سیاست‌ها می‌شود».

🔸جامعه چگونه با سیاست‌های حاکمیتی بیگانه می‌شود؟

بخشی شرح داد «بیگانه شدن خانواده از سیاست‌ها، مراقبت‌ها و به طور کلی برنامه‌های دولت، سبب فقدان اثربخشی آن سیاست‌ها می‌شود». و راه‌حل آن را «عرفی شدن سیاست‌ها در یک فرآیند گفت‌وگویی و از پایین به بالا» دانست.

بخشی توضیح داد که چگونه این روند ایدئولوژیک شدن سیاست‌ها، از نوع رویکرد و فلسفۀ حاکمیتی ناشی می‌شود: «در فلسفۀ سیاسی، ایدۀ حاکمیت خبرگان و فرهیختگان از افلاطون شروع می‌شود که جامعۀ فاضله را مطرح کرد. در حاکمیت نخبگان، زمانی که نسخۀ اسلامی از آن استخراج شود، مفهوم ولی فقیه ساخته می‌شود. در بحث ولی فقیه هم حاکمیت خبرگان و فرهیختگان را داریم که فرهیخته در این نگاه، فردی است که دانای به قواعد زندگی فردی و اجتماعی از منظر خداوند در دین اسلام باشد». بخشی ادامه داد: «در ارائۀ برنامه و سیاست با چنین نگاهی، دیگر سیاست عرفی نخواهیم داشت» و آن را «#ایدئولوژیک» خواند و منظور از ایدئولوژیک را «آن بخشی از فرهنگ که بایدها و نبایدها و ارزش‌ها را تامین می‌کند» دانست.

حامد بخشی در این بخش از سخنان خود به تفکیک دو نوع حکومت «عرفی» و «ایدئولوژیک» پرداخت.

وی در این بخش، روند ایدئولوژیک شدن سیاست‌ها را تصریح کرد، با این توضیحات که: «در حکومت‌های عرفی، مداخلۀ حاکمیت در امر اجتماعی مبتنی بر رویکرد جامعه و عرف جاری بر آن است.

در حالیکه در حکومت ایدئولوژیک، مداخلۀ حاکمیت مبتنی بر ایدئولوژی است که بایدها و نبایدها را تعیین می‌کند. زمانی که ایدئولوژی با عرف اجتماعی بیگانه می‌شود، آسیب‌ها خودشان را نشان می‌دهند. اما زمانی که ایدئولوژی با فضای اجتماعی همراه باشد، تا حدود زیادی جلو می‌رود، مثل فضایی که در دهۀ شصت در ایران تجربه کردیم».

گفتنی است نشست نقد و بررسی کتاب «زوال پدرسالاری؛ فروپاشی نهاد خانواده یا ظهور خانوادۀ مدنی»، از سلسله نشست‌های «جمعه‌های پردیس کتاب» با حضور دکتر سید محمدامین قانعی راد، نویسندۀ کتاب؛ دکتر حامد بخشی، به عنوان منتقد کتاب؛ و دکتر سلمان ساکت، به عنوان دبیر نشست، ۳۱ شهریورماه برگزار شد.