عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر پیوند عمیق میان گردشگری و معنویت، گفت: گردشگری در جهان معاصر دیگر صرفاً یک فعالیت تفریحی نیست، بلکه بستری برای تجربه‌های اجتماعی، فرهنگی و معنوی انسان مدرن محسوب می‌شود.

به گزارش ایسنا دکتر علی یوسفی چهارشنبه ۱۷ دی‌ در نشست علمی تخصصی «گردشگری و معنویت» که به همت پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی برگزار شد، اظهار کرد: گردشگری و معنویت در برخی موارد همزاد و در هم‌نشینی با یکدیگر قرار می‌گیرند. گردشگری فراتر از یک فعالیت تفریحی، پیامدهای فرهنگی، اجتماعی و معنایی مشخصی دارد و معنویت امروز دیگر صرفاً در چارچوب نهادهای دینی تعریف نمی‌شود.

وی با اشاره به تعاریف جامعه‌شناختی گردشگری بیان کرد: گردشگری مجموعه‌ای از فعالیت‌هاست که افراد در سفر و اقامت موقت خارج از محیط معمول زندگی انجام می‌دهند و این فعالیت‌ها نه‌تنها جنبه فیزیکی، بلکه معنا و تجربه‌های واقعی انسان مدرن را شامل می‌شوند. از منظر انسان‌شناسی، گردشگری یک آیین گذر است که امکان تجربه‌های اجتماعی و معنوی متفاوت و فاصله گرفتن از زندگی روزمره را فراهم می‌کند.

عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد درباره تحولات معنویت در جهان معاصر گفت: معنویت از نهادهای رسمی دین فاصله گرفته و به حوزه خصوصی و تجربه فردی منتقل شده است. معنویت امروز به جستجوی معنا، انسجام درونی و ارتباط با امری فراتر از خود معطوف است و می‌تواند در هنر، طبیعت، بدن، مراقبه، سفر و تجربه‌های شناختی ظهور پیدا کند.

تفاوت گردشگری معنوی با زیارت

یوسفی به بررسی نسبت گردشگری و معنویت پرداخت و بیان کرد: گردشگری زیارتی یا مذهبی با معنویت دینی نهادمند همسو است و تجربه معنوی در این نوع گردشگری از طریق مناسک جمعی و تبعیت از نظم دینی شکل می‌گیرد. گردشگری فرهنگی نیز با معنویت فرهنگی و نمادین همخوانی دارد و معنا را در روایت‌های تاریخی و حافظه جمعی جستجو می‌کند، در حالی که گردشگری معنوی فردی با معنویت درونی و تجربه شخصی همسو است و بر خودمختاری و خودسازی فردی تأکید دارد.

وی ادامه داد: در گردشگری طبیعت‌محور، طبیعت به‌عنوان میانجی تجربه معنوی عمل می‌کند و سکوت، عظمت و محیط طبیعی امکان آگاهی و تعالی را فراهم می‌آورد. همچنین گردشگری سلامت و تندرستی با معنویت درمان‌محور ارتباط دارد و بدن و روان را محل تجربه معنوی قرار داده و سفر را به‌عنوان ابزار بازسازی وجودی انسان معرفی می‌کند.

عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد درباره تحلیل انتقادی رابطه گردشگری و معنویت در جهان مدرن گفت: در چارچوب سرمایه‌داری فرهنگی، تجربه‌های معنوی می‌توانند بسته‌بندی و بازاریابی شوند و به کالای مصرفی تبدیل شوند، اما این روند به معنای حذف تجربه‌های اصیل معنوی نیست. گردشگری معنوی می‌تواند همزمان عرصه‌ای برای تجربه‌های واقعی معنوی و فضایی برای بازدید و تعامل فرهنگی باشد.

یوسفی تأکید کرد: گردشگری و معنویت دو پدیده به ظاهر متمایز، اما در هم‌تنیده‌اند. در دوره مدرن، گردشگری فراتر از فعالیت تفریحی، کنشی اجتماعی و فرهنگی است که امکان گسست از زندگی روزمره و تجربه‌های معنوی متفاوت را فراهم می‌کند. این پیوند از گردشگری زیارتی سنتی تا گردشگری معنوی مدرن و طبیعت‌محور قابل مشاهده است.

وی خاطرنشان کرد: درک این پیوندها برای سیاست‌گذاری فرهنگی و طراحی الگوهای گردشگری اهمیت بنیادین دارد؛ زیرا غفلت از آن می‌تواند به سطحی‌سازی تجربه‌های فرهنگی و معنوی منجر شود و مانع بهره‌برداری از ظرفیت‌های واقعی گردشگری و معنویت در جهان مدرن شود.